با سلام

تعدای از واژه های رایج در بین کردان کرونی چهل چشمه به پیوست در ادامه مطلب آمده است امید است زبان شناسان محترم در مورد گویش کردهای این سرزمین نظرات خود را دریغ ننمایند

در حال حاضر در استان فارس ، گروهی از کردان  زندگی می کنند که خود را کرونی می نامند این گروه در حدود 1000 خانوار هستند که در روستاهای شیراز و کازرون و سپیدان زندگی می کنند

این افراد دارای ویژگی های زیر می باشند  

1-   زبان و گویش آنان کردی است

2-   مذهب آنان شیعه 12 امامی است

3-   در زمینه چگونگی حضور در این منطقه اتفاق نظر ندارند( بعضی معتقدند در زمان کریم خان زند به شیراز آمده اند و بعضی می گویند از کرمانشاه آمده اند و گروهی می گویند از کردستان آمده اند و ...)

4-   همگی قریب به اتفاق آنان تا سالهای 1341 که اصلاحات ارضی در زمان پهلوی صورت گرفت بصورت عشایری زندگی می کرده اند ولی اینک تقریبا بیشتر آنها اسکان یافته و در روستاها و شهرهای شیراز و کازرون و بیضاء و .... ساکن شده اند .

5-   سردسیر این گروه روستای چهل چشمه کرونی در 40 کیلومتری غرب شیراز در بخش ارژن از شهرستان شیراز بوده و گرمسیر آنان منطقه سرقنات در منطقه دشتک در 20 کیلومتری جنوب شرقی شهر کازرون می باشد .گرچه طول ایل راه این گروه 128 کیلومتر می باشد اما عده ای از آنها در روستای قوام آباد چیچکلو و روستای مجاور آن از بخش بیضا سپیدان می باشد که احتمال می رود این ایل راه در زمانهای قدیم تا آن منطقه نیز ادامه داشته است و حتی بیشتر از آن .

6-    دو روستای چهل چشمه کرونی و قوام آباد چیچکلو تقریبا بصورت 100 درصد جمعیت انها کرد می باشد و تعداد کمی از آنان ترک و لر و فارس ( تاجیک ) می باشند ولی در سایر روستاها جمعیت بصورت ترکیبی از کردان و ترکان قشقایی و فارسها می باشد 

7-   آشنایی و ارتباط کردان روستاهای قوام آباد چیچکلو و چهل چشمه کرونی بسیلر محدود می باشد و عموما از هم اگاهی و اطلاع ندارند و از لحاظ پیوند های زناشویی هیچ گونه ارتباطی مشاهده نمی شود و فقط بعضی از ترکان چهل چشمه کرونی مدعی هستند اجداد آنها از کردان مستقر در بیضاء ( که احتمالا از همان کردان قوام آباد چیچکلو باشند ) می باشند

8-   با توجه به دورافتاده بودن روستای قوام آباد چیچکلو  خصوصیات فرهنگی و اجتماعی آنان با دیگر کردان کرونی فارس تفاوت دارد

9-   توزیع جغرافیایی و پراکندگی روستاهایی که دارای کردان کرونی می باشند به شرح زیر می باشد:

9-1- روستای چهل چشمه کرونی در بخش ارژن  شهریتان شیراز که  مرکزیت دهستان دشت ارژن با این روستا می باشد

9-2- روستای خیرآباد کرونی در بخش مرکزی شهرستان کازرون

9-3-روستای بهرام آباد کرونی در شهرستان کازرون

9-4- روستای وفادارآباد از شهرستان کازرون

9-5- روستای شیخی از شهرستان کازرون

9-6-منطقه سرقنات در دشتک در جنوب شرقی شهر کازرون

9-7- روستای قوام آباد چیچکلو از بخش بیضاء شهرستان سپیدان

9-8- روستای باباکوهک از بخش بیضاء شهرستان سپیدان

9-9- شهر کازرون  بویزه منطقه بهشت زهرا در شمال شهر کازرون

9-10-شهر شیراز ( شهرک های غربی و جنوبی شهر شیراز از جمله میانرود ( بهارستان) ،  والفجر ، سجادیه سیمان ، عادل آباد ، گلستان ، قصر قمشه ،فرهنگیان  و ...)

10-معنا و مفهوم  واژه "کرونی"  را معمولا افراد این ایل نمی دانند ولی احتمالا اصل این واژه " کرهانی" بوده است که بصورت کرانی نیز آمده است .

 آکوپوف در کتاب خود می نویسد :

« بخش باقی مانده از ایل] زنگنه[ در فارس تا همین چندی پیش هم چنا خود را کورونی ]کرونی [  که می نماید شکل تحریف شده " گورانی " باشد می نامند »

این نویسنده به نقل از هدایت در کتاب تاریخ "زندیه" چنین می نویسد :

«از اخبار منابع در می یابیم که کریم خان زند در سده هیجدهم میلادی ، بخشی از مردم جنوب کردستان را به فارس برد و در آنجا پیشینیان سنجابی ها – پیشینیان ، نه این که خودشان – در کنار کردان  زنگنه در نزدیکی شیراز می زیسته اند . آنها را بختیار خان ، دوباره به کردستان آورد »

در قبرستان قوام آباد چیچکلو سنگ قبرهایی با واژه" کرانی" وجود دارد که کهن ترین آنها مرب.ط به تاریخ 1248 می باشد که 55 سال پس از مرگ کریم خان زند می باشد

11-کردان روستای قوام آباد چیچکلو خود را از طایف لک می دانند که هیچ اثر نوشتاری از آنها وجود ندارد

12-در میان نام خانوادگی افراد روستای قوام آباد " گوران نیک بنیاد"  وجود دارد که خود را از ایل گوران می دانند در میان نام خانوادگی روستای بهرام آباد کرونی کازرون نیز نام خانوادگی "زندی " وجود دارد که شاید تاثیر پذیریث از ایل زند باشد . با توجه به وجود تعداد بیشمار سنگهای قبر قبرستان قوام آباد در سده سیزدهم هجری قمری ، تعداد کردهای زنگنه در آن منطقه زیاد بوده است. در قبرستان روستای خیرآباد کرونی فقط یک قبر با نام" زنگنه" از سال 1368 هجری قمری وجود دارد  

13- یکی دیگر از نکات مجهول در مورد کردان کرونی در شیراز وجود یک روستای فاقد کرد در 7 کیلومتری جنوب شهر شیراز می باشد که اکثر آنها که حدود 200 خانوار می باشند که 120 خانوار انها  دارای اصالت ترک قشقایی می باشند و یا از اهالی کوهمره سرخی هستند . بقیه از نقاط دیگر فارس می باشند که در این منطقه سکونت دارند . جالب این که در بین افراد این روستا افراد زیادی دارای نام های خانوادگی"کرونی" ، "کرانی نژاد" و "کرانی" و ... می باشند با توجه به این که کریم خان زند کردان زیادی از همرزمان و همراهان خود را در مجاورت شهر شیراز سکنی می دهد تردیدی وجود ندارد که افراد و خانوارهای قدیمی و اولیه ساکن این روستا از بازماندگان کرد بوده باشد و این منطقه یکی از مناطق کردنشین شیراز بوده باشد که بتدریج با مهاجرت سایر افراد حضور کردان در این روستا کمرنگ شده است و در حال حاضر نیز این خصوصیت از بین رفته است .  در بررسی سنگ قبرهای روستای کرونی قدیمی ترین سنگ قبر مربوط به سال 1132 ه . ق و سپس 1236ه . ق می باشد که در نوشتار هیچکدام نامی از طایفه یا نژاد و گروه کرانی ذکر نشده است .

14- در کتاب وقایع اتفاقیه("گزارش های خفیفه نویسان انگلیس" که به کوشش" سعیدی سیرجانی " در سال 1361 در انتشارات "نشر نو" چاپ شده است )از طایفه کرانی و افرادی که از این طایفه بوده اند وقایعی ثبت شده است :

«امان الله خان کرانی یا سرمست کرانی در سال 1301 ه.ق به صحرای بیضاء( از شهرستان سپیدان )  می روند که همان منطقه قوام آباد چیچکلو می باشد . نکته دیگر این که در یک جا در این کتاب از شخصی به نام محمدعلیخان کرونی نام می برد»

تردیدی نیست که اصل واژه" کرونی" واژه "کرانی" بوده باشد  نکته دیگر این که در حال حاضر کرانی ها خود را لر و زند می دانند در حالی که کرونی ها خود را کرد می دانند

در همان کتاب ذکر شده است که طایفه "کرانی و لرها" در شیراز هر دو از نوکران "  قوام الملک" بوده اند در حالی که" کردان کرونی" شهرستان کازرون زیر چتر کلانتر طایفه کشکولی از ایل قشقایی بوده اند .

15- در کتابی با نام  "دو سفرنامه از جنوب ایران"  که توسط دو نفر از صاحب منصبان و مهندسان  دوران قاجار در زمان انجام ماموریت نظامی برای شناسایی راههای داخلی جنوب برای انتقال ادوات نظامی از  بوشهر به مرکز(تهران )  در سالهای 1256 و 1307 هجری قمری نگاشته شده است و به تصحیح و اهتمام سید علی آل داوود توسط انتشارات امیبرکبیر در سال 1377 چاپ شده است و نسخه خطی آن در  کتابخانه ملی و مجلس موجود می باشد آمده است :

«

وقایع یوم ششم شهر ذیحجه الحرام مطابق

سیچقان ئیل خیریت دلیل سنه 1256

( محال خانه زنیان )

از اقبال بی زوال خدیو بی همال و شاهنشاه ظفرمند بلند اقبال روحنا فداه از بلده شیراز حرکت و روانه محاق «خان زنیان» و مسافت این راه هشت فرسنگ تمام است و از اصل بلدهخ الی باغی که موسوم به باغ شاه چراغ است راه صاف و هموار است . بعد از آن همه جا دوفرسنگی کاروانسرا باید روی به فراز رفت و کاروانمسرای مزبور در سمت راست رودخانه مسمی به «قره غاج» واقع و نزدیکی کاروانسرا نهر آبی است که از سمت چشمه صفا و شمال کاروانسرا می آید  و متصل به رود خانه می شود و رودخانه مذکور همه جا مارپیچ می رود و آبش بسیار صاف و شیرین و گواراست . و کل این صحرا چمن و سبزه زار و مرتع دواب و اغنام ایلات کرانی و جامه بزرگی است و شمال کاروانسرا به قدر هشتاد درجه میل به مغرب راهی است که مستقیم به قبعه سفید می رود و در همین راه به فاصله نیم فرسنگ از کاروانسرا مکانی است که نزاع کلی در میان لشکر امیرتیمور و شاه منصور اتفاق افتاد و لشکر شاه منصور شکست خورده روی به هزیمت نهادند و اصل خانه زنیان جزء بلوک «کوهمره» ماصرم است »

"مختصری از این کتاب در آینده ذکر خواهد شد "

با توجه به این موضوع حضور ایلات" کرانی" که همان" کرونی " می باشد   در بخش ارژن (از غرب شیراز و خان زنیان تا چهل چشمه کرونی ) حتمی می باشد و نشان دهنده تملک و استقرار این مناطق توسط اجداد کردان کرانی ، کنونی دارد 

 اگه مطلب طولانی شد برای این بود که تلافی چند ماه تاخیر رو کرده باشه

با مطالب اختصاصی در مورد هر کدام از این روستاها در آینده در خدمت شما بزرگوراران خواهم بود

 از کلیه دوستان که مطالب و نظرات خود را در طول دوره فوق از من دریغ ننمودند تشکر و سپاسگزاری می نمایم

کردان غازیوند در شیراز

ژوکوفسکی ( v.a.Jokovicksi) که در سال 1882 به شیراز آمده است ( حدود 12۶ سال پیش ) در باره مردم تلخداشک می نویسد :

" روستای تلخی دشک در جنوب غربی شیراز در حومه باغ  کمال الملک ( باغ عفیف آباد) واقع شده ، ساکنان آن کرد بوده و از طایفه کوزیوند از ایل گوران می باشند که از آئین و مذهب ویژه ای برخوردارند "

محله تلخ دشک در مرکز شهر شیراز  و در حدفاصل بولوارهای ستارخان و مطهری ( زرگری ) قرار دارد که به قول میرزاحسن فسایی  به نام یکی از دولتمردان دوره های گذشته که "خداش" نام داشته ، شناخته می شود

روز بیست و یکم فوریه

 ( دوم اسفند ماه )

روز جهانی زبان مادری

مبارک باد

دوره کریم خان زند

در دوره کریم خان زند در ارتباط با کردان وقایعی رخ داد که به ترتیب رخداد به شرح ذیل است:

1-    غارت اموال تجار بدست طایفه های لر ، ترک ، عرب و کرد که علیمردان خان فرمان قتل و غارت آنها راصادر می کند

2-    شهر قمشه ( شهرضای کنونی در جنوب اصفهان) توسط لشکریان  فتحعلی خان افشار که شامل افغانان و بلوچان و ازبک ها و ترکها و کردان بوده محاصره و تسخیر میشود

3-    خسروخان اردلانی والی کردستان مدتها در شیراز بوده است

     ۴- کریم خان زند برای تسخیر بصره و بغداد  الله قلیخان ، نواده شیخ علیخان را با لشکر زنگنه و کلهر به طرف بغداد گسیل می دارد

دوره زندیه

همان گونه که قبلا نیز اشاره شد بیشترین اطلاعات ازکردان فارس در دوره زندیه می باشد که به همین سبب در این جا به صورت مفصل به آن پرداخته خواهد شد :

 ایل زند یکی از شاخه های ایل های ایرانی نژاد بوده اند و با یکی از گویش های لری صحبت می کرده اند . ایل زند زیرگروه قبیله لک بوده است .

در سده دوازدهم جمعیت این ایل آن چنان زیاد نبوده است .با توجه به این که بیشتر منابع ایل زند را لر ذکر می کنند اما در کتاب " کرد در دایره المعارف اسلام ص 97  " چنین آمده است :

" زندیه یک طایفه کرد بوده و در درجه اهمیت قرار داشت  . آنها بین همدان و ملایر در ناحیه ای که قبلا ایغار نامیده می شد، زندگی می کردند .در زمان نادر شاه به خراسان کوچانده شدند اما پس از مرگ نادر شاه دوباره به موطن خود بازگشتند."

دوره کریم خان زند:

مردم شیراز و فارس کریم خان را لر می دانند . در برخی منابع نوشتاری هم وی را لر لک ذکر کرده اند .یکی از پژوهشگران کرد ، کریم خان زند را از طایفه کرد لک می داند (زه کی به گ ، محمد ئه امین ، کورد و کوردستان ، چاپ بغداد 1932 میلادی جلد 1)

 هم چنین کنسول ا. آرلف ( به نقل از آکوپوف ص 84 ) می نویسد :" کریم خان زند ،  خودش زنگنه بود "

به هر روی کریم خان زند ، در سال 1164 ه.ق . شیراز را به پایتختی برمی گزیند و چند طایفه کرد را از کردستان به شیراز می آورد از جمله طایفه احمدوند ، کرونی ، کلون عبده و ایل بایروند.( نکته جالب این که در شهرستان کازرون و در نزدیکی دریاچه پریشان دو روستا به نام های کلونی و عبده ای وجود دارد که می تواند نشان از نامگذاری این روستا به دلیل همین طایفه بوده باشد ) .افزون بر اینها حدود 90 هزار نفر از ایلات بختیاری، زنگنه ، وند و لیلاوی را مانند گروه احمد وند و کرونی در نزدیکی شهر شیراز اسکان می دهد.(کتاب مجمع التواریخ ، ص 342 و تحفه العالم، ص145( به نقل از: ورهرام ،ص 182)) . البته در منابع دست اول زندیه هم می بینیم که طایفه مافی ( در کتاب عبدالکریم شیرازی ،ص132آمده است که :"مافی از قبایل لک که در حوالی قزوین اسکان دارند " ، طایفه باجلان ، طایفه چگنی و ... نیز در شیراز و فارس بوده اند .( به نقل از ابوالحسن غفاری کاشانی در کتاب گلشن مراد که به اهتمام غلامرضا طباطبایی مجد در سال 1369 در انتشارات رزین چاپ گردیده است ، ص .758(این کتاب برای نخستین مرتبه  در سال  1369چاپ گردید و اطلاعات فراوانی در زمینه کردان ایران در دوره زندیه ارائه کرده است که هیچ یک از پزوهشگران کردشناس در آثار خود از این کتاب استفاده نکرده اند)،)

هم چنین در این زمینه اکوپوف در صفحه 69 (به نقل از هدایت در کتاب تاریخ زندیه ،تهران ،1955 ) چنین می نویسد :

"از اخبار منابع در می یابیم که کریم خان زند در سده هیجدهم میلادی ، بخشی از مردم جنوب کردستان را به فارس برد و درآنجا پیشینیان سنجابی ها – پیشینیانشان ، نه اینکه خودشان – در کنار کردان زنگنه در نزدیکی شیراز می زیسته اند . آنها را بختیار خان ، دوباره به  کردستان آورد."

یکی از پژوهشگران معاصر ( ورهرام ، ص 182) اظهار نظر کرده است:"  کریم خان زند به دلایل سیاسی و آرام نگه داشتن قبایل مختلف و هم چنین رونق شیراز گروههای مذکور را مجبور به اقامت در شیراز نموده است" اما از لحاظ منطقی این مساله دور از ذهن به نظر می رسد که آدمی 90 هزار و حداکثر دو تا سه برابر این تعداد را در شهر شیراز و اطراف آن اسکان بدهد ،چه معمولا تمامی اینان از عشایر بوده اند و سرکش و نافرمان و کنترل آنها در داخل شهر  و اطراف آن نهایت مشکل بوده است . حال اگر نظریه کرد بودن کریم خان زند را بپذیریم ، به نظر پژوهشگر ارجمند دکتر صداقت کیش ، توجیهی منطقی است که کریم خان زند از کردان ، برای پشتوانه خود به شیراز و اطراف آن بیاورد . وجود کردان بیشمار و نقش آنها در دوره این پادشاه ، در شیراز و فارس و بازماندگان کنونی کردان در فارس تا اندازه ای این مساله را تایید می کند . درحال حاضر روستایی به نام کرونی در هفت کیلومتری جنوب شهر شیراز قرار دارد که گرچه به ظاهر کرد نیستند اما نام یک طایفه کرد بر روی یک روستا در مجاورت شیراز دلیلی بر این مدعاست.

به هرحال کردان در دوره کریم خان زند دارای نقشی اساسی بوده اند که بعضی از انها در ادامه خواهد آمد.

دو فرزند کریم خان زند دارای مادرانی کرد بوده اند و تردیدی نیست که کریم خان زند با وصلت با کردان موقعیت خود را از لحاظ پشتوانه بیشتر تثبیت می کرده است .

1-بزرگترین پسر کریم خان زند به نام ابوالفتح خان ، از مادری  کرد قوچانی ، خواهر اسماعیل سلطان کرد قوچانی ،در سال 1169 قمری به دنیا می آید و در سال 1201 در می گذرد ." آرامگاه این شاهزاده امروز در گوشه هنرستان مجاور بقعه مبارکه علی بن حمزه در شهر شیراز ، قرار دارد . "

  2- سومین فرزند کریم خان ، به نام محمد ابراهیم خان بوده است که از بطن دختر محمد رضا خان کلهر در سال 1182 به دنیا می آید و در سال 1216 در نهاوند در می گذرد .

وقایع دوره کریم خان زند و جانشینان کریم خان زند و هم چنین شرح حال کردان فارس در دوران قاجار و پهلوی  در مطالب بعدی به میان خواهد آمد .

و چند کلام با گویش زیبای کردی کرونی برای تشکر و سپاس از تمامی دوستان عزیز که با پیام های خودشان مشوق بنده بوده اند :

"له گره له گشت هه دوسل و برا و خوویش که کان عزیز که تا اینه و پیامه له که یان منی ،  ارای ادامی ای ریه که ،  وه پیش گه رته مه ته شویق کرده نه، ته شکور اکه م ،  و له گشته یان اتوه وه م  که اگه انتقاد و یا نظری و یا اطلاعاتی درن ، ارام نو ایمیل رد کن بیه ،  تا وه نوی خوه یان گره بنیسم ."

در آینده و پس از پایان گزارش وقایع تاریخی کردان فارس سعی خواهم نمود مقداری از تاریخ فاصله گرفته و به ارائه مطالبی مربوط به زندگی کنونی کردان فارس در شیراز و روستاهای کردنشین فارس و عکس هایی از بزرگان و پیشکسوتان آنها بپردازم و مطالب بیشتری نیز در مورد آداب ، رسوم ، عقاید ،گویش ، کلمات و ساختار زبانی و سنت های رایج در بین آنها  نگارش خواهم نمود.

امیدوارم در این راه دوستان کرد زبان  هم چون گذشته مساعدت و همکار ی خود را از من دریغ ننمایند ، چرا که بدون همکاری آنها ادامه راه امکان پذیر نخواهد بود .

" كرد ان پارس پس از رموم كردان پارس"

"( از دوره صفويه تا امروز) "

در ادامه كمي از گذشته هاي دور فاصله مي گيريم و سرگذشت كردان پارس و شيراز در دوران هاي صفويه و افشاريه را به اطلاع مي رسانم  .

دوره صفويه :

گزارشي از وضع ارتش ايران از سال 1128 هجري قمري در دست است كه در آن آمده است:

"به قدر سه لك (( واژه اي هندي به معني هزار))خانه وار از ايلات آورده در كوهستانهاي قريب به ساحل فارس مسكن نموده اند . چنانچه نام ايلات مذكور زنگنه كرايلي ، قشقه اي ،و ممسيني است"

در حال حاضر تيره اي به نام زنگنه در ايل قشقايي وجود دارد كه به تركي صحبت مي كنند اما در استان كنوني بوشهر و استان فارس گروهي زنگنه هستند كه به زبان  فارسي تكلم مي كنند .ترديدي نيست كه گروه دوم بايستي از بازماندگان كردان باشند

دوره افشاريه :

در حدود 1150 هجري قمري در ابيورد خراسان كردهاي قراچورلو،باچانلو،شيخوانلو ،گاوشانلو،كيپنكلو،كيوانلو،ميانلو،پالكانلو و كرگرلو زندگي مي كرده اند

در همان سال در زمان نادر شاه افشار در بنادر جنوبي مسقط و بحرين شورش هايي رخ مي دهد كه نادر شاه كوسه احمدلو افشار را فرمانده سپاهي مي كند و به همراه او از تركمان ها ( طايفه ابوالوردي) و كردان شيخوانلو و كيوانلو و گاوشانلو و ... را به فارس مي فرستد. كوسه احمد لو به علت تباني ها به دستور نادر شاه كشته مي شود و تا سال 1157 هجري قمري هم چنان شورشها و طغيانهايي در فارس ادامه دارد . در نتيجه تركمان ها و كردان مزبور كه فرماندهشان به دستور نادر كشته مي شود و خود در اين شورش ها دست داشته اند ، از ترس مجازات در شيراز و فارس ماندگار مي شوند.

محل طايفه ابوالوردي در تل شاهزاده كه امروزه به نام ابيوردي در شمال شهر شيراز است ، ميباشد اما هيچگونه اطلاعي از محل استقرار كردان ابيوردي در شيراز و فارس نداريم و با توجه به كتابي كه درباره طايفه ابوالوردي در شيراز چاپ شده ولي ذكري از كردان ابيوردي در شيراز و فارس نشده است .

اما تعدادي از بزرگان و ريش سپيدان طايفه كروني (از جمله شادروان شادي نظرپور و تعدادي ديگر از آنها كه در قيد حيات هستند ) از وجود كرداني در محله ابيوردي شيراز كه به گويش كردي همانند كردان چهل چشمه سخن مي گويند خبر مي دهند كه با كردان چهل چشمه كروني داراي آمد و شد  بوده اند ولي به دلايل مختلف اين  ارتباطات در حال حاضر كمرنگ شده است

در مطالب بعدي و در  ادامه سرگذشت كردان شيراز در دوره زنديه در  پي خواهد آمد .

"سال و فال و مال وحال و اصل و نسل و تخت و بخت 

باد ت اندر شهریاری برقرار و بادوام

سال خرم ،فال نیکو ،مال وافر ،حال خوش

اصل ثابت ، نسل باقی ، تخت عالی ،بخت رام "

آغاز سال ۱۳۸۶ خورشیدی و

سال  ۲۷۰۷   کــوردی و

۷۰۲۹ میترایی اریایی و

۳۷۴۵زرتشتی و

۲۵۶۶ شاهنشاهی و  

فرارسیدن نوروز باستانی

بر کلیه هم میهنان عزیز

وکلیه پارسی گویان گیتی و

 برپا کنندگان جشن نوروز باستانی

و هم چنین کردان عزیز سرتاسر جهان 

 "بویژه کرد زبانان دور افتاده از کردستان  "

تبریک و تهنیت  باد

"واژه كرد در عبارت رموم كردان پارس"

با درود وسپاس به كليه دوستان  و همه شما عزيزان در ادامه مطالب قبلي،  بحث كردان پارس را با بررسي نظريه سعيد نفيسي در زمينه واژه "كرد" پي مي گيرم.

سعيد نفيسي در كتاب " خاندان طاهري" واژه "كرد" را چنين تشريح مي كند :

«چون مهمترين كار اين مردم بيابان گرد و چادرنشيني ،پرورش اغنام و احشام بود و بيشتر از چوپاني و شباني روزگار مي گذرانده اند ،در زبان فارسي ،كرد را معني چوپان وشبان هم آورده اند»

ايشان در جايي ديگر مي فرمايد:

«باز دلايل ديگر هست كه كرد اطلا در زبانهاي ايراني به معناي بيابان گرد و كاملا مترادف همان كلمه nomade فرانسه است كه از ريشه namos  يوناني به معني چراننده است و شگفت تر اين كه در زبان فارسي هم كرد را به معني "گله چران" به كار برده اند و طبيعي هم است زيرا چادرنشينان هميشه گله دار بوده اند . معني كرد با گله چراني به اندازه اي ملازم يكديگر است كه در دوره ساساني و تا مدتي از دوره اسلامي طوايف مختلف كردها را "رم " مي گفتند و اين همان كلمه اي است كه در زبان امروز ما         " رمه"  شده است و اين كلمه به زبان عرب هم رفته است  منتهي اغلب آن را" زٌم" و جمع آن را كه مي بايست" رموم"باشد" زموم "  نوشته اند. در بسياري از متون فارسي هميشه كه خواسته اند طوايف چادرنشين ايران را برشمارند ، ايشان را كرد ناميده اند و در اين اواخر كرد اصطلاحي خاص شده است براي چادرنشينان ايراني نژاد كه نژاد وزبانشان ترك و تازي نباشد . به همين جهت است كه هر طايفه ايراني را كه به تركي و تازي سخن نمي راند و از نژاد ترك و عرب نبوده و چادرنشين بوده در هر جا كه بوده است كرد گفته اند چنانكه مثلا بختياريها و لرها و همه چادرنشينان فارس و كرمان و خراسان و نواحي مركزي و غربي و شمالي ايران را در هر كجا بوده از كرد دانسته اند و حتي آـنها را هم كه از نژاد ايراني اند و به زبانهاي ايراني (اقسام كردي ) سخن مي رانند ، در هر كشور ديگر باشند كرد مي دانند و اين نكته بسيار متقن و عالمانه است و دلايل بسيار با خود دارد و گمان ندارم دانشمندان هيچ دياري رنج بحث و رد آن را بر خود هموار كنند»

لذا در رد اين سخنان موارد زير به آگاهي مي رساند :

در بحثي از كارنامه اردشير بابكان كه متني است از دوره پيش از انوشيروان و نوشته سال 1054 يزدگردي چنين آمده است :

« و ساسان شپان پاپك بود و همواره با گوسپندان بود و از تخمه داراي دارايان و اندرش – خدايي الاسكندربگريز و نهان- روشي و با كرد شپانان بسر مي برد ....»

خوب اگر "كرد" را به معني شبان بپذيريم ، چرا در اين متن عبارت "كرد شپانان" را به كار برده است ؟ بنابراين منظور از اين عبارت "كردشپانان"  يعني شپاناني كه از نژاد كرد بوده اند و مسلم است كه واژه "كرد" در متن هاي سده سوم هجري به بعد چيزي غير از منظور نژاد كردي نيست.

دليل ديگر ايل عرب از صدر اسلام در فارس بوده اند و از سده سوم هجري قمري در لابلاي متون تاريخي و جغرافيايي ، ايلات ديگر مانند شول ها ،لرها، تركمانان و تركها را در فارس مي بينيم كه به همراه كردها آمده اند . پس چرا در اين متن ها ننوشته اند : كردان عرب ، كردان شول ،كردان لر ، كردان تركمان و كردان ترك ؟

در نتيجه مسلم است كه واژه "كرد" در عبارت  "زموم الاكراد پارس"  يا  "رموم الاكراد پارس"  غير از بحث نژاد كرد چيز ديگري نيست .

منتظر نظرات ، پيشنهادات و  نقد مطالب فوق بويژه از  سوي دوستان كرد زبان و مورخان ارجمند مي باشم .

 ضمن سپاس از كليه عزيزاني كه مرا از راهنماييهاي خود بهره مند ساختند به اگاهي مي رساند  به دليل گرفتاري هاي  شغلي چندماهي  تارنما به روز نشده است كه به زودي  با مطالب جديد به  روز رساني خواهد شد .

سپاسگزارم  -  ارادتمند شما - حسين 

با عرض سلام مجدد به كليه دوستان  به دليل گرفتاري هاي شغلي موفق به روز كردن تارنما در طول سه ماه گذشته نشده ام  مطالب زير تقديم مي گردد :

امير تيمور دو مرتبه به فارس لشكر كشي مي كند و در مرتبه دوم در سال 795 قمري به تاخت وتاز احشام كرد و لر فارس مي پردازد كه به دلايل فراوان دليل ضديت او با ايلات فارس يعني لر ، شول  و كرد كه جزو سپاهيان شاه منصور از بازماندگان آخرين پادشاه آل مظفر و طرفدار وي بوده اند ، به دليل شكست امير تيمور در درگيري او با شاه منصور در روستاي گويم (20 كيلو متري شمال باختري شيرازامروز) و شكافتن قلب اطرافيان امير تيمور و ضربت شمشير خوردن ايشان از شاه منصور در اين نبرد بوده است .   

كردان پارس به ندرت زير سايه ايلخانان و تيموريان بوده اند و چون اساس جامعه كردان را خاك (قبيله و روستا ) و خون (خانواده) تشكيل مي داده اند همواره به مخالفت با مغولان و ايلخانان و تيموريان برخاسته اند و ميهن خود را پاس داشته اند بنابراين موارد زير در مورد سرانجام كردان پارس قابل ذكر مي باشد :

1-   از سده ششم هجري قمري به بعد گروههاي بيشماري از تركان و مغولان و تيموريان به فارس سرازير مي شوند و به نحوي كه سيل تركان در فارس به گونه اي است كه در شيراز كودتا مي كنند و تمامي پادشاهان محلي سلسله سلغريان در فارس از اين تركان تازه وارد و كودتا چيان هستند

2-   سيل خروشان تركان به فارس و كرمان در اين دوره ها ادامه داشته است به گونه اي كه در سال 907 قمري با روي كار آمدن شاه اسماعيل صفوي 75 هزار ترك از ايل ذوالقدر ، 100 هزار ترك از ايل افشار به فارس كوچانده مي شود و 50 هزار ترك از ايل افشار به يزد و 50 هزار از همين ايل به كرمان مي روند و از سال 907 تا 1004 قمري          وا ليگري تمامي شهرهاي فارس در دست ايل ذوالقدر بوده است . تاريخ نشانگر اين است كه كردان همواره با ترگها مخالف و دشمن بوده اند و با هم ن‍‍ژادان خود يعني آريايي ها روابط خوب داشته و فرمانبردار بزرگان خود بوده اند .( همانگونه كه امروز نيز شاهد اين دشمني ها و نسل كشي هاي كردان در كردستان تركيه مي باشيم )  بنابراين تضاد دولت به ويژه مغولان با كردان فارس زياد است و سركوبي و كوچاندن اجباري شروع مي شود . نكته اي كه مشخص است اين است كه سركوب با شمشيرهاي تيز مغول انجام شده و تيموريان جاپاي مغولان نهاده اند و صفويان با حكومت تركي خود و شيعه گري افراطي خود دست به نابودي كردان پارس كه احتمالا اهل تسنن بوده اند  زده اند  و فشار خود را بر كردان پارس تنگ كرده اند .

3-   بعيد به نظر مي رسد كه 500 هزار نفر از كردان پارس ناگهان درسده نهم هجري از بين رفته باشند . گاي لسترنج بر اين باور است كه تمام كردان پارس به كهگيلويه رفته اند كه به دلايل فراوان اين نظريه رد مي شود اما احتمالا تنها رم جيلويه به منطقه كهگيلويه وبوير احمد رفته باشد .

4-   احتمال زيادي مي رود كه كردان پارس در قبايل لر فارس ( كه مشخص نيست از چه زماني در غرب فارس سكني گزيده اند ) يعني شولان و بعد ممسني و سپس لرهاي كهگيلويه و بوير احمدي تحليل رفته باشند . نمونه اين تحليل رفتن ها ، قوم لر شول در منطقه شولستان فارس ( شهرستان ممسني كنوني ) است كه نمي دانيم سرانجام آنها چه شده است .

5-   آن لمبتون (Ann k.s. Lambton) در كتاب ايلا ت ايران مي نويسد : احتمال دارد رم هاي پيشين ( كردان پارس ) در ايل شبانكاره حل شده باشند كه با توجه به سركوبي  ايل شبانكاره در سده هشتم اين نظريه هم رد مي شود .  

6-   قحطي و خشكسالي هاي پياپي هم مي تواند دليل كوچ كردان پارس شده باشد كه اين احتمال خيلي ضعيف مي باشد ولي وجود طايفه اي در عراق به نام مازنجان كه با رم بازنجان تطبيق دارد شايد اين دليل ضعيف را تقويت كند .

7-   ايل كرد كلهر كه جنوب باختري استان كرمانشاهان و در محلي به نام گيلان در جنوب قصر شيرين مستقر هستند ، پيدايش و خاستگاه خود را شيراز ذكر مي كنند و "آنان پارسياني از استانهاي جنوبي اند " . لذا احتمال دارد ايل كلهر از بازماندگان كردان پارس باشند.

8-     در حال حاضر باصري ها ، با 1603 خانوار و حدود 10000 نفرجمعيت  در ميان عشاير كوچرو فارس به زبان فارسي سخن مي گويند (اينان غير از ايل ممسني ( با 2309 خانوار و 13918 نفر جمعيت ) مي باشند . باصري ها را عموما مردم فارس به عنوان ترك مي شناسند و گروهي انها را عرب پنداشته اند كه آن هم به سبب همجواري سه ايل ترك زبان و يك ايل عرب زبان كه با ايل فارسي زبان باصري در حدود سال 1275 قمري كنفدراسيون ايل خمسه را تشكيل داده اند  مي باشد ، اما به احتمال فراوان اينان از بازماندگان رموم كردان پارس هستند .

9-   طايفه فارسي زبان كرد شولي ايل مستقلي است كه در سرشماري عشاير در سال 1377 خورشيدي جمعيت آنان 700 خانوار (1899 نفر ) با 6 تيره ( ارباب دار ، باباملكي،خلجي، گوش پا، لري و مرادشفيع) و 15 بنكو مي باشد كه اين ايل نيز يكي از بازماندگان كردان پارس باشد و نامش دليل بر اين مدعا . منطقه ييلاقي طايفه كردشولي در سرحد چهاردانگه در محدوده درياچه كافتر و روستاي خنگشت از شهرستان اقليد فارس و منطقه قشلاقي آنان حوالي مبارك آباد در جنوب جهرم مي باشد . مذهب آنان شيعه دوازده امامي و زبان آنها فارسي مانند ساير روستاييان فارس مي باشد .   ما مي توانيم بپذيريم كه كردشولي ها يكي از بازماندگان و قسمت كوچكي از كردان پارس و باقيمانده آنان هستند . اما هيچگونه مدركي براي اثبات ان وجود ندارد .

10- دو طايفه عشيره اي ديگر در فارس وجود دارد كه يكي چهارراهي ها كه جزء كردان لك بوده اند و ديگري لشني ها كه همينك در شهر كره اي (Korey) مركز بخش سرچهان از شهرستان بوانات در شمال فارس وهم چنين در بخش آباده طشك از شهرستان ني ريز در شرق فارس اسكان يافته اند و كوچروي نمي كنند . وليكن آماري از آنان در دست نيست . اينان هم به زبان فارسي سخن مي گويند و احتمال دارد لشني ها هم از بازماندگان كردان پارس بوده باشند .

11- ممكن است از سده هاي پيش يعني از سده نهم تا شروع خاندان زنديه ، ايلات فارس زبان ديگري نيز وجود داشته اند كه به آنه پيوسته اند.

در پايان اين بخش از تاريخ كردان فارس و شيراز به دليل داشتن آمار و اطلاعات دقيق تر مطالب با جزئيات بيشتري آورده شده است كه اميدوارم از طولاني شدن مطلب خسته نشده باشيد و جبران تاخير سه ماهه شده باشد .

منتظر نظرات ، پيشنهادات و  نقد مطالب فوق بويژه از  دوستان كرد زبان ايل كلهر و ايلات و عشاير فارس كه در اين جا نامي از آنها به ميان آمده مي باشم .

كردان فارس برخلاف حضوري چند صد ساله در ديار فارس و اميزش با  فارسي زبانان و ترك تباران ايل قشقايي ضمن حفظ ايين ها و اداب و رسوم خود توانسته اند  هويت خود را حفظ نموده و همچنان به زبان كردي سخن بگويند .

اين ايل و تبار كرد زبان كه هم اينك در شيراز و حومه شيراز و كازرون و بيضاء درحال گذران زندگي هستند با هجمه هاي فراواني رودرو مي باشند و در بين بسياري از انان گويش زبان كردي و مادري در حال به فراموشي سپرده شدن است

به نظر شما برای حفظ ان چه کار می توان انجام داد

واژه کردی   = معادل فارسی

آگٍر            =   آتش

بو وا          =    پدر

دالک         =    مادر

ننه            =    مادر

دی یت      =    دختر

کر             =   پسر 

ژن             =   زن

شی         =   شوهر

خوویشک   =   خواهر

کاکا          =    برادر

زک           =    شکم

کٍلٍک          =   انگشت

چو            =    چشم

اٌلٍس         =    بلند شو

نيايشگاهها ويران شد،آتش ها خاموش   بزرگ بزرگان خود را نـــهان كــــرد

عــرب ستـــمكـار خـــراب كــــرد        روستـــاهـــا را تــــا شــــاره زور

زنان و دختران بـــــه اسيـري رفتنــد      آزاد مـردان در خـون [خويش] غلتيدنـد

كيش زرتشت بـــي كــــس مانــــد        اهورمــزدا به هيچ كس رحــم نمي كند

"واژه ها و نام های کرد در اسناد و سوابق استان فارس"

از امروز به تدریج در زمینه کرد های فارس  و بویژه شیراز مطالبی را می نویسم که بیشترین حجم مطالب برگرفته از کتاب کردان فارس و کرمان نوشته دکتر بزرگوار و ارجمند دکتر جمشید صداقت کیش می باشد و بنده نیز در مورد مطالب در صورت نیاز مطالبی بیان خواهم داشت.

در پهن دشت استان فارس هم اینک روستاهایی با واژه  " کرد " وجود دارند که عبارتند از :

1 - کردشول-در بخش مشهد مرغاب –مرودشت  181 خانوار -986 نفر

2 -  کردشول – در شهرستان قیرو کارزین – 30 خانوار – 153 نفر

3 -  کرد شیخ – در شهرستان قیرو کارزین – 16 خانوار -92 نفر

4- کرده شیخ – در شهرستان لار – 25 خانوار – 132 نفر

5- مزرعه کردی –در بخش  مرکزی مرودشت

6- کردیل – در شهرستان قیرو کارزین – 59 خانوار – 342 نفر

7-مور کرد – از بخش ماهور میلاتی شهرستان ممسنی – 16 خانوار -96 نفر

8- بخش کردیان – از شهرستان جهرم

9-شهر دژکرد  مرکز دهستان دژ کرد

10- روستای دز کرد از بخش کامفیروز – مرودشت – 17 خانوار – 112 نفر

(اطلاعات اماری مربوط به امار سازمان برنامه و بودجه سال 1369 می باشد )

افزون بر اینها ، شبان کاره های فارس که از سال421 تا 756 قمری بر قسمتی از فارس حکومت می کرده اند از کردان بوده اند و نام انها بر روی نقطه ای فرعی به نام شبانکاره در دهستان پرزیتون مییمند فیروزاباد باقی گذاشته اند هم چنین نام این قوم بر روی شهر شبانکاره در استان بوشهر که قبلا جزو استان فارس بوده است هم بر جای مانده است که نشان دهنده تاثیر کردها بر استان فارس می باشد

در ایلات و عشایر فارس نیز به اسامی تیره هایی بر می خوریم که مطابق سرشماری سال 1377 نام و جمعیت انها در اینجا ذکر می گردد :

1-کردشولی از ایل خمسه با 699 خانوار و 3899 نفر

2- دزکردی از طایفه رستم در نوراباد ممسنی با 2 خانوار و 17 نفر

3-کرد گاو از طایفه مستقل کوهمره سرخی با 26 خانوار و 208 نفر جمعیت (کوهمره سرخی منطقه ای است بکر و دست نخورده در 60 کیلو متری جنوب غرب شیراز که جزء بخش ارژن شیراز می باشد )

4- شبانکاره از طایفه عمله از ایل قشقایی با 200 خانوار و 1003 نفر

5- شبانکاره از طایفه فارسیمدان از ایل قشقایی با 61 خانوار و 308 نفر جمعیت

گرچه این عشایر به زبانهای لری و فارسی و ترکی قشقایی صحبت می کنند اما نشان از تاثیر کرد ها بر روی انان بوده است .

به هر حال این پرسش ها پیش می اید که این روستاها و مناطق و نام های ایلات و طوایف از چه زمانی وجود داشته اند ؟ جغرافیای تاریخی آنها از کی شروع می شود؟ کردانی که نام خود را بر روی این مناطق و تیره ها گذاشته اند از کجا به فارس امده اند ؟و کی به فارس امده اند ؟

در کتاب کردان فارس و کرمان 5 بخش گنجانده شده است که عبارتند از

1-رموم کردان پارس

2-کردان پارس پس از رموم کردان پارس

3- باز ماندگان کردان کوفج در فارس

4- کردان کرمان

5- اسامی روستاها و شهرهای با نام کردان پارس و کرمان

که من بیشتر در بخش های اول و دوم وارد می شوم و مطالبی برگزیده و انتخاب و می فرستم و بتدریج انها را ارایه می نمایم

له گیره له یوه دوسل کرد زووان خووم اتوم که اگه در مورد زوان کردی بتانن اطلاعات و ژیم بین ممنون اووه م

خووای گوارا نگهدار گشت  مردم کورد بوت

سلام مجدد 

قسمت سوم

سابقه تاریخی و وقایع  داخلی ایل زنگنه :

وجه تسمیه ایل زنگنه :

بر اساس اسناد موجود در زیستگاه آن سوی مرزهای کنونی و در حوالی بغداد دلاوری ایرانی بنام زنگنه از طوایف کرد ایلات را متحد و در خدمت سلسله کیانیان به دفاع از ایران بزرگ کمر همت بسته است زنگنه خود را بازمانده زنگه می دانند . زنگه پسر شاوران ، ایرانی دلاوری است که برای نخستین بار در نبود کاووس و  رستم در مازندران قدرت نمایی می کند و با پهلوانان مازندران می جنگد و بر پیلسم جنگید و پیروز شد او در سپاه سیاوش به نبرد افراسیاب رفت و راز دار بود و اورا ترک ایران برحذر می داشت و سیاوش او را به نزد افراسیاب به عنوان اسیر تورانی فرستاد زنگه پس از کشته شدن سیاوش در لشکری که کیخسرو اراسته بود به نبرد تورانیان آمد و او در راس سپاهی از مردم بغداد و در برابر کیخسرو می گذرد  و درفشی با پیکر همای نشانه اوست .

اوضاع سیاسی و سابقه تاریخی :

زنگنه جزء منطقه کرمانشاهان که موطن اصلی انهاست بر اساس نوشته دایره المعارف فارسی مصاحب در نقاط زیر نیز وجود دارد :

""زنگنه، دهستان کمازان –شهرستان ملایر – فرمانداری کل همدان  30 کیلو متری جنوب شرقی ملایر (کمازان شامل قلع پری منشاء سلسله زندیه می باشد.) که مشتمل بر زنگنه علیا و زنگنه سفلی می باشد که دو کیلو متر فاصله دارند

 زنگنه نام طوایفی از ایلات  ایران  که در کرمانشاهان ، فارس ، خوزستان و کهکیلویه زندگی می کنند (ظاهرا در اغاز در کرمانشاهان زندگی می کرده اند )

 تیره های ساکن کهکیلویه و خوزستان در سال 1806 قمری (دوره شاه سلیمان صفوی) به این نواحی امده اند       

در فارس در طایفه اینالو –تیره ای بنام زنگنه دیده می شود – و در در دشتستان فارس تیره هایی از زنگنه زندگی می کنند . میان طوایف قشقایی هم تیره هایی از زنگنه هستند –افواج زنگنه در دوره قاجاریه در قشون ایران اهمیت داشته اند ......)

زنگنه در سرشیو سقز( تاله جار و رنگرزان و بستام نیز سک.نت دارند.

زنگنه بنام زیک در کرمان و نیز بنام زنگنه در افغانستان و قسمتی از شمال قفقاز و شوروی سابق زندگی می کنند و تمامی این حرکت ها به خاطر دفاع از ایران و اسلام و تشییع در زمان صفویه صورت گرفته و به این صورت پراکندگی ایلی به وجود امده است ""

بدون شک ایل زنگنه از جمله ایل های بزرگی بود که در یکی از مقاطع تاریخی پس از صفویه با توجه شرایطی که داشت ، می بایست حکومت سلطنتی ایران را در دست می گرفت ف اما سلاطین ایرانی با استفاده از حس وطن پرستی و علاقه آنان به ایران از راههای مختلف اقدام به تفرقه و پراکندگی و انشعاب آنها نمودند و خط سیر کوچ انها را بصورتی مشخص کردند که توانایی تشکیل اتحادیه واحدی را نداشته باشند و از غرب به شرق و جنوب و جنوب شرقی ایران و .... که هزاران کیلومتر را مردان دلاور و جنگاور و زنان دلیر ، خردسالان و جوانان زنگنه با دام و چادر راه پیمودند و در مرزهای کشور برای استقلال ایران سکنی گزیدند و هنوز پس از قرنها با همان اداب و رسوم و عنوان زندگی می کنند و نام زنگنه را بخاطر افتخار این واژه در سیر تاریخی سیاسی و مذهبی محفوظ داشته اند .

                                             "پایان قسمت سوم "

له یووه اتووم که ارام هر چی در باری کردل شیرازی ونوشته هام ازانیتان بیژین                                             قدمتان بان چووم

ایل زنگنه:

مشخصات: ایل زنگنه کهن سال ترین تشکیلات ایل ایرانی است که ریشه در حماسه و تاریخ و فرهنگ این مرزو بوم دوانیده و در تمامی دوران تاریخ این سرزمین راه سربلندی و   صیانت و استقلال ایران قد برافراشته و از خود سایه روشن بر جای گذاشته اند .

زیستگاه ایل زنگنه و ایلات و طوایف وابسته به ان را باید در ماورای مرزهای کنونی و در سرزمین ایران بزرگ جستجو کرد .مناطق کوچ این ایل بیشتر در اطراف شمال عراق کنونی  (پنجوین ، سلیمانیه و ایالت اربیل و از جنوب شرقی به بدره و از جنوب غربی به حلبچه و خانقین واز غرب به تکریت و سامرا و بغداد ) محدود است .و توسط شاه اسماعیل صفوی (905  تا 930 فمری ) به زیستگاه کنونی در منطقه کرمانشاهان کوچیدند .

در این محدوده (از شمال به بیله وار و دینه ور و از شرق به صحنه و از غرب به کلهر و روانسر و از حنوب به شیروان چرداول ) ایلات کوچرو و تخته قاپوی زنگنه و وند که وابسته و هم پیمان یکدیگرند و از دوره صفویه و قبل از ان در ان جا سکونت یافته اند.

طوایف و تیره های ایل زنگنه و وند:

کنفدراسیون ایلی زنگنه شامل ایلات وند که در حال حاضر عبارتند از طوایف :بالاوند ، جلالوند،عثمانوند،شیخوند ، نامیوند،احمدوند،بهتویی وند،پایروند،بختیاروند،جلیلوند، خالوند،احمدوند شیرازی ، کاکاوند ،و

طوایف زنگنه : کندوله و پریانی زنگنه چهری ، زنگنه شمشیر چوبی ، زوله زنگنه ،  زنگنه دورویی ، زنگنه کرکوکی ، زنگنه کرانی و ایل نتاخر سنجابی و طایفه های : خدابنده لو ،مافی وند ،نانکلی وند، باجلان  که چهار طایفه اخیرالذکر با ایل کلیایی در عصر زندیه اتحادیه واحدی را تشکیل دادند . سنجابی که در اواسط قاجاریه از زنگنه منشعب شده و استقلال یافت و طوایفی چون کاکاوند و بالاوند که قبل از سکونت وند و زنگنه در این سو می زیستند و سابقه دیرینه ای دارند .

طایفه زنگنه دورویی :

محل سکونت آنها اصلا در کنار رود ارس آذربایجان بوده که مرحوم کریم خان وکیل ( خان زند ) دو هزار خانوار از آنها را کوچانیده و به خاک کرمانشاهان آورده اند .

بازماندگان آنها هنوز در کناره رود ارس باقی مانده اند . اکنون این طایفه در جنوب جاده  اصلی کرمانشاه به تهران و در شرق کرمانشاه در دهستان درو فرامان سکونت دارند و تا سال های اخیر از ابتدایی ترین وسایل رفاهی محروم هستند.

طایفه زنگنه کرانی :

 از اصل زنگنه هستند نزدیک هشتاد خانوار می باشند این که مشهور به کرانی هستند چونکه کرانی مزرعه ای است جزء دروفرامان که در ان مزرعه سکونت داشته اند هم اکنون در چهر هرسین و بعضی هم در خود کرانی سکونت دارند . ملک و باغی ندارند و به گرمسیر نمی روند و متوقف ییلاق اند و چهل و دو نفر سرباز دارند (سال 1309 هجری قمری ) ( از کتاب کلبعلی خان زنگنه – رساله عشایر کرمانشاهان نسخه خطی – صفحه 4 )

درمورد مطالب بالا و وضعیت کنونی طوایف فوق منتطر دوستان می باشم.

در ارتباط با چگونگی حضور کردان در فارس و شیراز روایات فراوانی وجود دارد یکی از نظریه های موجود که با دلایل و شواهد  فراوان  و استدلال های  تاریخی از طرف دکتر صداقت کیش استاد تاریخ دانشگاه شیراز در کتاب کردان فارس و کرمان ذکر شده است این است که حضور کردان در فارس ریشه درتاریخ  این منطقه داشته است و ایشان مناطق فارس و کهکیلویه و بویراحمد و شرق خوزستان را اصالتا کرد می داند که در اینده در این زمینه از این کتاب استاد مطالبی ذکر خواهد شد (در همین جا از تلاش های این استاد فرهیخته و بزرگوار به دلیل کوشش های ایشان در زمینه شناساندن ایلات و طوایف کرد زبان فارس  به جامعه کرد قدردانی می نمایم)

اما یکی از روایت های دیگر که به لحاظ تاریخی دارای شواهدو قراین  ملموس تری است حضور سرداران کرد وجنگجویان کرد  همرزم وهمراه کریم خان زند است که برای پشتیبانی او با خان زند راهی شیراز شده اندو به همراه این سرداران طوایف زیادی از جمله وند و زنگنه برای ایجاد اردوی یکپارچه و وفاداری به حکومت زندیه توسط وکیل الرعایا به این مناطق کوچانده شدند و پس از انقراض زندیه به دست اقا محمدخان قاجار ،  به زادگاه خود یعنی کرمانشاهان یازگشتند  در این بین تعدادی از ایلات و طوایف کرد در بین ایلات قشقایی فارس سکنی گزیدند که اغلب کردان فارس بازماندگان ان دوران می باشند اکثریت این کردان پس از ادغام در بین ترک های قشقایی مغلوب فرهنگ غالب شدند و هم اکنون اصلا خود را کرد نمی دانند(طوایف کرد اقلی ، کردشولی و......) اما تعدادی از این طوایف فرهنگ کردی و زبان مادری خود را در عرض دویست واندی سال گذشته حفظ کرده اند و هم اکنون به زبان کردی ( زبان نزدیک به زبان مردم استانهای کردستان جنوبی یعنی  ایلام وکرمانشاه) گویش می کنند که بزرگترین انها طایفه کرانی یا کرونی می باشد که در روستای چهل چشمه کرونی در 40 کیلو متری غرب شیراز و در دو روستا از روستا های بیضاء در شمال شرق شیراز و در روستاهای اطراف کازرون سکونت دارند (حدود 10 روستا بصورت پراکنده )

به  همین دلیل و برای اشنایی با ارتباط کردان کرونی فارس با کردان منطقه کرمانشاهان قسمت هایی از کتاب جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان جلد دوم به نام ایلات و طوایف کرمانشاهان تالیف محمد علی سلطانی بابت روشن شدن بخشی از واقعیت های مرتبط با این موضوع در اینجا ذکر می گردد:

الف – ایل کلهر                

" زیستگاه :           مناطق گیلان غرب و سومار و شمال ایلام

اوضاع اجتماعی:

ایل کلهر که از دوره زندیه در سرنوشت حکومتگزاران زند نقش اساسی داشت و کوچ هزاره سیاسی برای پشتیبانی سلطنت  کریم خان زند به شیراز داشتند و بر دو منطقه وسیع و مهم و خطرناک ایل حاکمی چون قشقایی و بختیاری به همراه سایر ایلات کرد کلیایی، مافی ، نانکلی و.... ماموریت داشتند به خاطر حفظ وحدتایل و انسجام اتحاد داخلی در مقابل این دو ایل بزرگ ، اطاعت خود از این دو خاندان ( اسماعیل خان و منوچهر بیگ ) از طایفه شهبازی را لازم می دانستند ،در انقراض زندیه و روی کار امدن اقا محمدخان که به همراه لطفعلی خان به استراباد تبعید شدند ،که تغییر مسیر داده و با سازشی با خان قاجار در زادئگاه خود مستقر شدند"

 (در قسمت  بعدی ایل بزرگ زنگنه  و ارتباطات بین این ایل در فارس و کرمانشاه بررسی می گردد)         پایان قسمت اول

منتظر نقطه نظرات شما دوستان و عزیزان کرد می باشم و به زبان کردی تشکرو سپاسگذاری می نمایم هرچند که کردی نوشتن و نگارش کردی نمی دانم ولی با زبان قاصر خود جملاتی بیان می کنم تا چه قبول افتد و چه در نظر اید.  

" هر ایراد و اشکالی که  بگرین ممنون و خوشحال اووم ،  شاید بتانم گامی هر چند بیچگ ارای یووه دوسل خوم و معرفی فرهنگ قوم خوم وه یوه الگرم و له ای ری دیر و دریژ له  گشتتان تشکر اکم و ارای نظرات یوه لحظه شماری اکم و اگه مطلب و کتابی نو ای زمینه ازانیتان معرفی کیتان تا یمه بتانیم وه اصل و اصالت خومان بیشته پی بوویمان دته سرتانی درد نایرم و گشتتانی وه خووای گورا اسپارم ."

مه نو ای وبلاگکه له یو دیا و زوان کردی و فارسی اراتان درباره هر چی بتانم ایژم

تا خوشتان بیه یا نتینت ژیاملتانی ارام رد کیتان تا بیت